Terug naar overzicht

Uitbreiding Derde Rijk

Met de nazi’s aan de macht begint er een nieuw tijdperk voor Duitsland. Eén van de doelen van het naziregime is het vergroten van het oppervlakte van Duitsland: het ‘Lebensraum’. Dit is dan ook een belangrijk thema in de propaganda.

Achterliggende oorzaak is dat Duitsland na de vrede van Versailles land heeft moeten inleveren. In de jaren dertig vergroot Hitler het grondoppervlakte van Duitsland stukje bij beetje. Start is de volksstemming in het Saarland in 1935. Hierna volgen de bezetting van het Rijnland, de Anschluss met Oostenrijk en het innemen van een gedeelte van Tsjecho-Slowakije.

De vrede van Versailles heeft onder meer tot gevolg dat het Saarland van Duitsland wordt afgenomen. In het verdrag is opgenomen dat de bewoners van deze streek in 1935 via een referendum mogen kiezen of ze bij Duitsland of bij Frankrijk willen horen. Het propaganda-apparaat van de nazi’s komt op volle gang om de bewoners van het Saarland ervan te overtuigen zich bij Duitsland aan te sluiten. Maar liefst 91% van de stemmers geeft uiteindelijk aan dit inderdaad te willen. Deze uitslag vormt één van de eerste grote overwinningen voor Hitler.

Het verdrag van Versailles bepaalt ook dat in het Rijnland geen verdedigingswerken gebouwd mogen worden. Daarnaast is in het verdrag van Locarno opgenomen dat het Rijnland gedemilitariseerd moet worden. Elke overtreding staat gelijk aan een vijandige beweging. Toch durft Hitler het Rijnland in te nemen. Hij verwacht niet dat de Fransen of de Britten zullen ingrijpen. Dit gebeurd ook niet, en dat terwijl het jonge Duitse leger ten opzichte van het Franse zeer zwak is.

Hitler zet de Oostenrijkse regering sterk onder druk om zich bij Duitsland te voegen. Om aan deze druk te ontkomen gaat kanselier Schuschnigg van Oostenrijk zelfs te raad bij Mussolini, maar zonder resultaat. Hitler wil Oostenrijk koste wat het kost bij Duitsland betrekken. Hij geeft Schuschnigg het bevel Oostenrijk open te stellen voor de nazi’s en hooggeplaatste nazi’s, zoals Seyss-Inquart, aan te stellen in de regering. Schuschnigg probeert het tij nog te keren door een referendum aan te kondigen, maar Hitler grijpt in en laat het referendum afgelasten via Seyss-Inquart. De nazi’s dwingen Schuschnigg op te stappen en Seyss-Inquart wordt de nieuwe kanselier. Op 12 maart 1938 steken de eerste Duitse troepen op verzoek van de nieuwe kanselier de grens over. De Anschluss is hiermee een feit.

In de jaren dertig van de vorige eeuw leven er in Europa veel etnische Duitsers buiten Duitsland. Op sommige plaatsen is dat al sinds eeuwen zo. De nazi’s willen deze Duitsers opnemen in het Duitse Rijk. Niet door ze naar Duitsland te halen, maar door de streken waar ze wonen in te nemen. De andere bewoners van deze gebieden moeten weg. Hitler duidt dit alles aan als ‘Heim ins Reich’. Het Sudentenland (Tsjecho-Slowakije) is één van de eerste streken die Hitler inneemt. Dit gebeurt op de conferentie van München, waaraan ook Groot-Brittannië, Frankrijk en Italië deelnemen. Tsjecho-Slowakije en Rusland zijn niet uitgenodigd. De Britten en Fransen willen Hitlers expansiedrift indammen door hem het Sudentenland te laten bezetten. Deze zogenoemde appeasementpolitiek is bedoeld om een gewapend conflict te voorkomen. Duitsland heeft namelijk al gedreigd met oorlog. Premier Chamberlain van Groot-Britannië noemt dit 'Peace in our Time', de vrede in ons tijdperk.

Nazi-Duitsland ontwikkelt zich in de jaren dertig tot een gevaarlijke dreiging voor de Sovjet-Unie. De nazi's zijn anticommunistisch en willen meer ruimte. De Sovjet-Unie zoekt steun bij het westen maar krijgt deze niet. Een niet-aanvalsverdrag is dan ook een laatste uitweg om niet vroegtijdig in een oorlog betrokken te raken. Zowel de Sovjet-Unie als nazi-Duitsland zijn hier namelijk nog niet klaar voor.
De ministers van de Sovjet-Unie en Duitsland, Molotov en Ribbentrop, sluiten op 23 augustus een niet-aanvalsverdrag. In dit verdrag nemen zij geheime clausules op waarin onder andere staat dat Polen na de inval van Duitsland opgedeeld wordt in een Russisch en een Duits deel.