Terug naar overzicht

Maatschappij

De Tweede Wereldoorlog heeft een ontwrichtende invloed op de Nederlandse samenleving.

De burgerbevolking ondervindt de directe gevolgen van de strijd door bombardementen, honger, uitputting, verzet en vervolging. Ook tijdens de bevrijdingsoperatie ontkomen de mensen niet aan de verschrikkingen. De oorlog duurt langer dan gedacht en een groot gedeelte van Nederland moet de Hongerwinter doorstaan.

Op dinsdag 5 september 1944 zegt premier Gerbrandy in een radiotoespraak dat de geallieerden de Nederlandse grens hebben overschreden. Door dit later fout gebleken bericht komt Nederland in een bevrijdingsroes. Duitsers en collaborateurs raken in paniek. Zij vluchten massaal weg uit Nederland. Maar nog diezelfde dag wordt duidelijk dat er van een Duitse capitulatie geen sprake is. Veel Nederlanders wacht nog de Hongerwinter, voor de bevrijding op 5 mei 1945 een feit is.

De Hongerwinter vindt plaats aan het einde van de Tweede Wereldoorlog, in de winter van 1944-1945. In deze strenge winter komen in het westen en noorden van Nederland 20.000 burgers om door de enorme schaarste aan voedsel en brandstof.

In het westen van Nederland en dan vooral in de grote steden, is de voedselschaarste het ernstigst. Veel mensen fietsen naar het noorden en oosten om bezittingen te ruilen voor voedsel. Dat zijn vooral vrouwen, omdat mannen meer risico lopen opgepakt te worden. Wie voedsel heeft weten te bemachtigen, is er nog niet zeker van dat het ook veilig thuiskomt. Veel eten wordt bij terugkeer in de stad door de bezetter in beslag genomen.

Om de Nederlandse bevolking te helpen, droppen Britse en Amerikaanse bommenwerper in het kader van de operaties Manna en Chowhound in mei en april 1945 voedselpakketten boven Nederland. ‘Manna’ is voedsel dat in de Bijbel door God aan het volk van Israël wordt gegeven tijdens de tocht van Mozes door de Sinaïwoestijn. In tegenstelling tot wat veel mensen zeggen, is er geen brood uit de vliegtuigen geworpen, maar meel waarvan broden zijn gebakken. Ook hebben schepen uit Zweden meel in de havens gelost.