Lichamelijke en geestelijke diversiteit

Jaargang 15, nummer 3, september 2026

Mensen met een beperking, een handicap, mensen die doof, blind of verstandelijk beperkt waren: wat betekende de Tweede Wereldoorlog voor hen? Van de ‘euthanasie’-moorden in nazi-Duitsland tot het leven in bezet Nederland: in dit themanummer bekijken we de oorlogsgeschiedenis door de lens van lichamelijke en geestelijke diversiteit.

Pepijn de Koning | Bij het thema

Lichamelijke en geestelijke diversiteit: een geschiedenis die niet in één mal past

Wat wordt zichtbaar als we door de lens van lichamelijke en geestelijke diversiteit naar de geschiedenis van de Tweede Wereldoorlog kijken? Pepijn de Koning bespreekt de bijdragen in dit themanummer, die laten zien hoe complex deze geschiedenis is en hoeveel er nog te herinneren valt.

Tom Theeuwen | Analyse

De Nederlandse psychiatrie in oorlogstijd

Wat gebeurde er tijdens de Duitse bezetting met de circa 30.000 patiënten in Nederlandse psychiatrische instellingen? Tom Theeuwen beschrijft hun oorlogservaringen en onderzoekt welke factoren bijdroegen aan de sterk gestegen sterfte in deze instellingen.

Corrie Tijsseling | Analyse

Dove mensen zijn niet stil: Joodse dove Nederlanders in de Tweede Wereldoorlog

Tot aan de Tweede Wereldoorlog maakten Joodse dove mensen een vanzelfsprekend deel uit van de Nederlandse dovengemeenschap. Tijdens de bezetting veranderde dit. Corrie Tijsseling bespreekt de geschiedenis van Joodse dove mensen binnen de Nederlandse dovengemeenschap, en hun vervolging tijdens de Tweede Wereldoorlog.

Andries Hiskes | Interview

Het Kreukel Archief: over het bewaren van de geschiedenis van mensen met een beperking

Nederland krijgt een nieuw erfgoedcentrum voor de geschiedenis van mensen met een beperking. Andries Hiskes interviewt Paul van Trigt over het Kreukel Archief: wat moet daar worden bewaard en hoe bewaar je een geschiedenis van mensen wier verhaal lang geen plek kreeg?

Susanne Knittel | Analyse

Wie kan dit verhaal vertellen, en hoe? Hoe naoorlogs Duitsland omgaat met de erfenis van de nazi-‘euthanasie’

Hoe verbeeld je een geschiedenis waarvan veel slachtoffers zelf niet meer kunnen getuigen? Susanne C. Knittel analyseert hoe monumenten, literatuur en films in Duitsland de nazi-‘euthanasie’ herinneren en welke vragen dat oproept over representatie en vertelautoriteit.

Johan Sonnenschein | Analyse

Niet geheim te houden: flitsen van eugenetisch geweld in de literatuur

Hoe verbeeldt Nederlandstalige literatuur de geschiedenis van nazi-‘euthanasie’ en eugenetisch geweld? Johan Sonnenschein onderzoekt hoe mensen met een beperking worden gerepresenteerd in Nederlandstalige werken over dit onderwerp.

Eline Pollaert | Interview

Voorbij de toegankelijkheidsreflex: handicap als analytische lens in oorlogsmusea

Een drempelloze ingang maakt een museum toegankelijk, maar nog niet inclusief. Eline Pollaert onderzoekt hoe handicap als analytische lens kan worden ingezet in oorlogsmusea en spreekt met het Vrijheidsmuseum en het Verzetsmuseum Amsterdam over hun stappen op dat gebied.

Anaïs Van Ertvelde | Column

‘Wat zou er met mij gebeurd zijn?’

We weten nog altijd weinig over hoe mensen met een beperking de Tweede Wereldoorlog hebben beleefd. Tegelijkertijd blijft onderbelicht hoe classificaties van handicap en eugenetische denkbeelden de oorlog vormgaven. Anaïs Van Ertvelde pleit voor handicap als een volwaardige analytische categorie in onderzoek.

Colofon

WO2 Onderzoek uitgelicht is een onafhankelijke uitgave van het Veldberaad WO2 en wordt samengesteld door medewerkers van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, WO2Net, ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en de SMH40-45 vertegenwoordigd door Nationaal Monument Kamp Vught.” WO2 Onderzoek uitgelicht publiceert een verscheidenheid aan artikelen die professionals en vrijwilligers op het terrein van de Nederlandse herinneringscultuur van met name de Tweede Wereldoorlog (inclusief onderzoekers, docenten en museale deskundigen) handvatten biedt om te reflecteren op deze herinneringscultuur. De vertolkte opinies en perspectieven weerspiegelen niet noodzakelijk het beleid en de standpunten van de betrokken organisaties.

Redactie
Sophie van den Bergh MA, dr. Anne Marthe van der Bles, drs. Monique Brinks, dr. Matthijs Kuipers, Pepijn de Koning MA, Cecile Post MA, prof. dr. Kees Ribbens

Beeldredactie
Rutger van Krieken

Eindredactie
Marije Wilmink

Technische eindredactie
Joyce van Galen Last

Coverbeeld
Britse vrachtwagens met personeel en patiënten van St. Anna in Venray op weg naar Eindhoven. Zij werden geëvacueerd vanwege de gevechtshandelingen. Bron: Beeldbank WO2 / NIOD.