Roof, roofkunst en restitutie

Jaargang 14, nummer 4, december 2025

Van Holocaust-roofkunst tot de restitutie van schedels aan Namibische rechthebbenden: deze editie toont de reikwijdte van roof en restitutie. De bijdragen maken duidelijk dat elke casus eigen pijnpunten en machtsverhoudingen blootlegt, maar dat er ook ruimte kan ontstaan voor heling en reflectie.

Kees Ribbens | Redactioneel

Voorbij de leegte na roof

Dit themanummer duikt in de gelaagdheid van restitutie en de emoties die daarbij loskomen. Kees Ribbens beschrijft hoe de leegte die roof achterlaat vragen oproept over recht, herinnering en betekenisgeving.

Annelieke Drogendijk | Lezing

Waarom meer oog voor de emotionele impact van restitutieprocessen zo belangrijk is

Met welke triggers bij nabestaanden en erfgenamen moeten organisaties die in gesprek gaan over de teruggave van roofkunst rekening houden? Annelieke Drogendijk identificeert de valkuilen en aandachtspunten.

Inez Schelfhout | Lezing

Hoe trauma en intergenerationele overdracht kunnen doorwerken in restitutieprocessen

Inez Schelfhout laat zien hoe restitutieprocessen oude wonden kunnen openrijten, maar ook onverwacht ruimte kunnen bieden voor heling. De zoektocht naar geroofde objecten blijkt nauw verweven met intergenerationele trauma’s.

Leah Niederhausen | Analyse

“What is the restitution that you are calling for?”

Leah Niederhausen analyseert hoe de restitutie van Namibische belongings uit Duitse collecties niet alleen leidt tot herstel, maar hoe die juist ook bestaande machtsrelaties blootlegt. De reacties van Namibische nazaten tonen hoe kwetsbaar zulke teruggaveprocessen zijn.

Csilla E. Ariese | Bespreking

Onvoltooid verleden: de worsteling van het Wereldmuseum

Csilla Ariese onderzoekt hoe het Wereldmuseum Amsterdam zich kwetsbaar opstelt in zijn restitutietentoonstelling Onvoltooid verleden, maar een aantal belangrijke vragen juist uit de weg gaat. De worsteling met koloniale erfenissen blijkt daarmee allesbehalve voorbij.

Monique Brinks | Bespreking

Teruggegeven of weggegeven?

Monique Brinks bespreekt hoe de podcast Hier hing een schilderij het controversiële restitutiebesluit rond Kandinsky’s Bild mit Häusern ontrafelt. De podcast illustreert daarbij de spanning tussen complexiteit en popularisering.

Wiebe Reints | Bespreking

Het ene verlies is niet het andere

Wiebe Reints reageert kritisch op Louis Zweers’ voorstel in diens boek Verloren kunst om teruggave te koppelen aan ruil met Nederlands erfgoed in Indonesië. Die benadering, stelt hij, miskent de historische machtsverhoudingen waarop het koloniale restitutiedebat juist gericht zou moeten zijn.  

Colofon

WO2 Onderzoek uitgelicht is een onafhankelijke uitgave van het Veldberaad WO2 en wordt samengesteld door medewerkers van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, WO2Net, ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en de SMH40-45 vertegenwoordigd door Nationaal Monument Kamp Vught.” WO2 Onderzoek uitgelicht publiceert een verscheidenheid aan artikelen die professionals en vrijwilligers op het terrein van de Nederlandse herinneringscultuur van met name de Tweede Wereldoorlog (inclusief onderzoekers, docenten en museale deskundigen) handvatten biedt om te reflecteren op deze herinneringscultuur. De vertolkte opinies en perspectieven weerspiegelen niet noodzakelijk het beleid en de standpunten van de betrokken organisaties.

Redactie
Sophie van den Bergh MA, dr. Anne Marthe van der Bles, drs. Monique Brinks, dr. Matthijs Kuipers, Pepijn de Koning MA, Cecile Post MA, prof. dr. Kees Ribbens

Beeldredactie
Rutger van Krieken

Eindredactie
Marije Wilmink

Technische eindredactie
Joyce van Galen Last