Seksueel geweld

Jaargang 15, nummer 1, februari 2026

Als er één onderwerp met taboe omgeven is en vaak onderbelicht blijft, is het wel seksueel geweld. In dit themanummer van WO2 Onderzoek uitgelicht onderzoeken we seksueel geweld in historische casussen, van Azië tot de onderduik, en hebben we oog voor de doorwerking van en herinnering aan dit geweld.

Deze artikelen bevatten beschrijvingen van ervaringen van seksueel geweld.

Anne Marthe van der Bles | Redactioneel

Seksueel geweld in oorlogstijd

Oorlog laat zijn sporen na in talloze vormen, maar seksueel geweld bleef lang buiten beeld. In dit redactioneel verkent redacteur Anne Marthe van der Bles waarom juist deze ontwrichtende vorm van geweld zo weinig plek kreeg in de herinnering aan en herdenking van WO2.

Eefje van den Akker | Analyse

De Joodse vrouw en haar lichaam als strijdtoneel

Historicus Eefje van den Akker deed onderzoek naar seksueel geweld in concentratiekampen en richtte zich daarin specifiek op de ervaringen van Joodse vrouwen. Dat onderwerp vormt nog altijd een blinde vlek in de geschiedschrijving, stelt zij.

Dagmar van Gils | Analyse

Een onveilige toevlucht: seksueel misbruik op het onderduikadres

Onderduikgevers gelden als helden van het verzet. Maar dit eervolle beeld kent ook een ongemakkelijke werkelijkheid. Historicus Dagmar van Gils onderzoekt hoe afhankelijkheid en machtsverschillen konden uitmonden in seksueel misbruik in de onderduik.

Anna Gopsill | Analyse

Seksueel geweld tegen mannen in oorlogstijd

Seksueel geweld in oorlogstijd wordt vaak gezien als geweld van mannen tegen vrouwen. Promovenda Anna Gopsill doorbreekt dit eenzijdige beeld en laat zien dat ook mannen slachtoffer zijn van seksueel geweld in conflictsituaties.

Eveline Buchheim | Analyse

Meervoudig misbruikt: het lot van ‘troostmeisjes’ in en na de oorlog

De laatste vrouwen die door Japanse militairen seksueel werden misbruikt, leven nog. NIOD-onderzoeker Eveline Buchheim onderzoekt hoe sinds de jaren negentig politici, activisten en soms de herinneringsindustrie de ervaringen van deze vrouwen inzetten voor hun eigen agenda.

Isa Last | Interview

Hoe geef je als museum een stem aan slachtoffers en overlevenden?

Hoe toon je als museum seksueel geweld in conflict? Isa Last analyseert de tentoonstelling Unsilenced van het Imperial War Museum, en interviewt curator Helen Upcraft. Samen bieden ze handvatten voor WO2-instellingen.

Annelieke Drogendijk | Column

Thinking of you!

Annelieke Drogendijk schrijft in deze column over kunst als aanklacht tegen het taboe, het stigma en de stilte rondom seksueel geweld.

Réka Deim | Signalement

Woorden vinden, impact begrijpen: een overzicht van belangrijke werken

Seksueel geweld is een hardnekkig onderdeel van oorlog en staatsgeweld, maar lang onderbelicht gebleven. Kunsthistoricus Réka Deim brengt belangrijke academische, literaire en artistieke werken samen die het onderwerp zichtbaar maakten.

Colofon

WO2 Onderzoek uitgelicht is een onafhankelijke uitgave van het Veldberaad WO2 en wordt samengesteld door medewerkers van het Nationaal Comité 4 en 5 mei, het NIOD Instituut voor Oorlogs-, Holocaust- en Genocidestudies, WO2Net, ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum en de SMH40-45 vertegenwoordigd door Nationaal Monument Kamp Vught.” WO2 Onderzoek uitgelicht publiceert een verscheidenheid aan artikelen die professionals en vrijwilligers op het terrein van de Nederlandse herinneringscultuur van met name de Tweede Wereldoorlog (inclusief onderzoekers, docenten en museale deskundigen) handvatten biedt om te reflecteren op deze herinneringscultuur. De vertolkte opinies en perspectieven weerspiegelen niet noodzakelijk het beleid en de standpunten van de betrokken organisaties.

Redactie
Sophie van den Bergh MA, dr. Anne Marthe van der Bles, drs. Monique Brinks, dr. Matthijs Kuipers, Pepijn de Koning MA, Cecile Post MA, prof. dr. Kees Ribbens

Beeldredactie
Rutger van Krieken

Eindredactie
Marije Wilmink

Technische eindredactie
Joyce van Galen Last

Coverbeeld
Poster voor het Internationaal Vrouwentribunaal voor Oorlogsmisdaden 2000, Tokio, Japan. Vertaling van de tekst: “Nee! Maak een einde aan seksueel geweld in de eenentwintigste eeuw”. © IWM (Art.IWM PST 9379).